Jesteś tutaj

Krajowa Izba Rozliczeniowa

Krajowa Izba Rozliczeniowa powstała w 1991 r. jako spółka z udziałem Narodowego Banku Polskiego, Związku Banków Polskich i 16 banków komercyjnych. Obecnie akcjonariuszami KIR jest 18 największych polskich banków oraz Związek Banków Polskich.

Do 1993 r. Narodowy Bank Polski pełnił rolę centralnej instytucji rozliczeniowej i w zakresie rozrachunków międzybankowych był izbą rozliczeniową. Jednak pełnienie tego typu funkcji przekraczało jego podstawowe obowiązki i było sprzeczne z zadaniami banku centralnego w gospodarce rynkowej. Wraz z powstaniem Krajowej Izby Rozliczeniowej NBP został zwolniony z tych obowiązków, a rozrachunki międzybankowe zostały zdecentralizowane.

Przedmiotem działania Krajowej Izby Rozliczeniowej jest:

  • wymiana zleceń płatniczych między bankami,
  • rejestracja wzajemnych wierzytelności wynikających ze zleceń,
  • prowadzenie kurierskiej poczty bankowej,
  • prowadzenie usług w zakresie zabezpieczenia wymiany zleceń.
  • Za pośrednictwem KIR mogą prowadzić rozrachunki banki posiadające w NBP rachunek bieżący. Krajowa Izba Rozliczeniowa, przyjmując do systemu nowe banki, ocenia ich sytuację finansową i płynność, gdyż wszyscy uczestnicy rozliczeń są odpowiedzialni za spłatę zobowiązań wobec innych banków, które wynikają z wzajemnej wymiany dokumentów rozliczeniowych. Niedotrzymanie zobowiązań jest równoznaczne z wykluczeniem danego banku z KIR.

    Struktura KIR jest dwupoziomowa. Składają się na nią:
    1) centrala KIR tworząca pierwszy poziom,
    2) znajdujące się na drugim poziomie Bankowe Regionalne Izby Rozliczeniowe (BRIR).

    Bankowe Regionalne Izby Rozliczeniowe działają w 17 największych miastach wojewódzkich, gdzie wykonują podstawowe czynności KIR. Rejestrują one należności i zobowiązania banków będących uczestnikami Izby, należących do ich regionu. Następnie BRIR-y przekazują do centrali KIR zbiorcze dane o należnościach i zobowiązaniach oddziałów poszczególnych banków. Natomiast centrala KIR przeprowadza ostateczny rozrachunek polegający na kompensacji wzajemnych zobowiązań i należności pomiędzy bankami. Następnie centrala KIR powiadamia o wynikach kompensaty centrale poszczególnych banków, a także wydaje NBP zlecenie dokonania odpowiednich księgowań na rachunkach bieżących banków uczestniczących w rozliczeniach.

    KIR dokonuje rozrachunków za pomocą dwóch systemów:
    1) SYBIR-u (Systemu Bankowych Izb Rozliczeniowych) oraz
    2) ELIXIR-u (Systemu Elektronicznej Izby Rozliczeniowej).

    SYBIR jest podstawowym narzędziem ułatwiającym obsługę rachunków. Jego celem jest informatyczne wspomaganie rozliczeń międzybankowych dokonywanych tradycyjnie z udziałem dokumentów papierowych pomiędzy oddziałami banków. System ten został wprowadzony za pośrednictwem KIR wykorzystującej układ telekomunikacji bankowej „TELEBANK”. Stosowanie tego systemu znacznie skraca czas rozliczeń w polskim systemie bankowym – przed jego wdrożeniem długość bankowego cyklu rozliczeń trwała około 3 dni, po wdrożeniu uległa skróceniu do około 1,5 dnia. Ponadto dzięki nowemu systemowi skrócił się również czas przepływów środków pieniężnych między bankami. Przyczyniło się to do znacznego podwyższenia jakości i sprawności obsługi rozliczeniowej klientów oraz do zwiększenia dochodowości banków.

    Drugi z działających w ramach KIR system rozliczeń eliminuje konieczność przesyłania dokumentów papierowych. ELIXIR jest systemem wymiany zleceń płatniczych rejestrowanych na magnetycznych nośnikach informacji oraz rejestracji wierzytelności z tego tytułu z użyciem elektronicznego przetwarzania danych. Dzięki systemowi ELIXIR cykl rozliczeń skrócił się do 1 dnia.

    KIR oferuje swoim klientom nowe usługi, wśród których znajdują się dwa systemy: Imbir i MIG-DZ.

    Imbir jest to system optycznego odczytywania dokumentów eliminujący ręczne wprowadzanie danych do komputera. Rozpowszechnienie tego systemu znacznie uzależnione jest od ujednolicenia dokumentów bankowych, co umożliwiłoby na szeroką skalę stosowanie urządzeń skanujących.

    Natomiast MIG-DZ jest systemem informacji o dokumentach zastrzeżonych (zagubionych, skradzionych, itp.). Właścicielem tego systemu jest Związek Banków Polskich, a KIR nim administruje. Liczba dziennie odbieranych zastrzeżeń dochodzi do 5 tysięcy.

    O skali działania KIR świadczy fakt, że w ramach prowadzonej przez Izbę kurierskiej poczty bankowej, pracownicy KIR codziennie odbierają i dostarczają 200 tys. Przesyłek przewożonych na trasie o łącznej długości blisko 50 tys. kilometrów i gwarantują, że dwa skrajnie odległe oddziały w Polsce wymienią dokumenty najpóźniej w 22 godziny.