Jesteś tutaj

Granice wzrostu gospodarczego

Rolą wzrostu gospodarczego w życiu społecznym jest to, że prowadzi on do wzrostu dobrobytu społecznego. Ograniczając się do tego stwierdzenia można uznać, iż wzrost gospodarczy powinien być celem działalności gospodarczej. Czy tak jest w istocie? Weźmy chociażby kwestię wzrostu produktu narodowego. Czy zawsze zwiększa on poziom dobrobytu społecznego? Szybki wzrost zwiększa produkcję dóbr, ale czy pozwala na odpowiednio szybki wzrost konsumpcji? Ta ostatnia wymaga przecież odpowiedniej ilości czasu wolnego. Innymi słowy, społeczeństwo może nie dysponować odpowiednią ilością czasu wolnego koniecznego do skonsumowania coraz większej ilości wytwarzanych dóbr.

O wiele groźniejszym zjawiskiem jest fetyszyzacja wzrostu gospodarczego. Zjawisko to w szczególnie groźnej postaci pojawiło się w krajach komunistycznych. Niski poziom rozwoju gospodarczego krajów komunistycznych skłaniał politycznych i gospodarczych decydentów do poszukiwania rozwiązania wszelkich problemów gospodarczych na drodze przyspieszenia wzrostu gospodarczego. Wysokie tempo wzrostu gospodarczego pełniło również funkcje ideologiczne - miało być dowodem wyższości gospodarki centralnie planowanej nad gospodarką rynkową. W rezultacie forsowania tempa wzrostu gospodarczego, bez oglądania się na możliwości akumulacji, doprowadzono do przeinwestowania gospodarki (wysoki udział inwestycji w produkcie narodowym) i ukształtowania się specyficznej struktury gospodarki nastawionej bardziej na produkcję maszyn i urządzeń niż na produkcję towarów przeznaczonych do konsumpcji.

Bariery rozwoju gospodarczego są w praktyce bardzo zróżnicowane w zależności od wielu czynników, a przede wszystkim od osiągniętego poziomu rozwoju, historycznie ukształtowanego sposobu i poziomu życia ludności, powierzchni i zaludnienia kraju, położenia geograficznego, zasobności w bogactwa naturalne, tradycji wytwórczych i kulturalnych, kierunków specjalizacji produkcji i usług, udziału w międzynarodowym podziale pracy i innych. Poszczególne bariery są ze sobą powiązane w najrozmaitsze konfiguracje na zasadzie komplementarności, substytucji albo wzajemnego wykluczania się.

Bariery rozwoju można pogrupować według różnych kryteriów. Po wyodrębnieniu czterech głównych aspektów rozwoju gospodarczego, a mianowicie: politycznego, społecznego, technicznego i przyrodniczego, można zaproponować następujący podział:

  • bariery polityczno-ekonomiczne:
  • bariera ustrojowo-ideologiczna,
  • bariera braku stabilizacji wewnętrznych stosunków politycznych,
  • bariera politycznego podziału świata,
  • bariera instytucjonalno-organizacyjna;

  • bariery społeczno-ekonomiczne:
  • bariera demograficzna,
  • bariera konsumpcji (płacy realnej),
  • bariera infrastruktury społecznej;

  • bariery techniczno-ekonomiczne:
  • bariera rzeczowej struktury aparatu wytwórczego,
  • bariera surowcowo-materiałowa i energetyczna,
  • bariera infrastruktury technicznej;

  • bariery przyrodniczo-ekonomiczne:
  • bariera ekologiczna,
  • bariera zasobów naturalnych,
  • bariera żywnościowa.