Granica możliwości produkcyjnych

Gospodarowanie, czyli konieczność dokonywania wyborów, jak już wiemy, jest zawsze zdeterminowane danymi zasobami i daną technologią. Możliwości wyborów gospodarczych, jakie w momencie podejmowania decyzji posiadają podmioty gospodarcze, przedstawia przejrzyście granica możliwości produkcyjnych. Granica możliwości produkcyjnych wskazuje na alternatywne kombinacje dwóch grup produktów, które społeczeństwo jest zdolne wytworzyć w ciągu danego okresu wykorzystując do tego w całości i w jak najlepszy sposób posiadane zasoby oraz technologie produkcji. Jej graficznym obrazem jest krzywa możliwości produkcyjnych zwana też krzywą transformacji produkcji. Jest ona zbiorem punktów (kombinacji) odpowiadających maksymalnym ilościom dóbr jakie można wytworzyć przy danym stanie zasobów i przy wykorzystaniu danej technologii.

By poznać bliżej zagadnienie krzywej możliwości produkcyjnych posłużymy się przykładem liczbowym. Załóżmy, że dysponujemy określoną ilością zasobów. Zasoby te są w pełni i efektywnie wykorzystane przy zastosowaniu najlepszej znanej technologii. Z tego samego zasobu można wytworzyć następujące wielkości produkcji.

Przykład:

Punkt	Ilość dóbr konsumpcyjnych	Ilość dóbr produkcyjnych
A	80	0
B	73	1
C	65	2
D	56	3
E	42	4
F	27	5
G	0	6

Na tej podstawie można wykreślić krzywą możliwości produkcyjnych.

Jeśli wszystkie posiadane zasoby przeznaczymy na produkcję dóbr produkcyjnych, wówczas przy danej technologii ich wytwarzania możemy wyprodukować pewną maksymalną ilość tych dóbr, równą 6 (punkt G). Przeznaczając wszystkie zasoby na produkcję dóbr konsumpcyjnych możemy wytworzyć, przy danej technologii ich produkcji, maksymalnie 80 (punkt A). Możliwe jest oczywiście przeznaczenie części zasobów na wytwarzanie dóbr produkcyjnych, a pozostałej części na produkowanie dóbr konsumpcyjnych, np. w punkcie C możliwe jest wyprodukowanie 2 dóbr produkcyjnych i 65 dóbr konsumpcyjnych. Takich możliwości kombinacji przeznaczenia (alokacji) zasobów na produkowanie dóbr produkcyjnych i konsumpcyjnych jest bardzo wiele (np. kombinacja B,D,E,F,G). Przedstawia to krzywa możliwości produkcyjnych na wykresie.

Krzywa możliwości produkcyjnych reprezentuje na całej swojej długości najlepszą, możliwą do wytworzenia strukturę produkcji przy nie zmienionym zasobie czynników wytwarzania.

Krzywa możliwości produkcyjnych jest też zbudowana według prawa rosnącego kosztu alternatywnego.

Jak widzimy na powyższym rysunku, krzywa możliwości produkcyjnych jest krzywą wypukłą w stosunku do początku układu osi współrzędnych o nachyleniu ujemnym. Ten kształt ilustruje problem substytucyjności obu analizowanych dóbr, tzn. że zwiększenie produkcji jednego dobra jest możliwe tylko za cenę zmniejszenia produkcji drugiego dobra.

Krzywa możliwości produkcyjnych może mieć też postać linii prostej o nachyleniu ujemnym. Wówczas wszystkie punkty mieszczące się na niej są taką kombinacją dwóch dóbr, że zwiększenie wytwarzania jednego z nich o jednostkę zawsze wiąże się z poświęceniem takiej samej ilości jednostek dobra drugiego. Stopa substytucji byłaby więc wielkością stałą.

Granica możliwości produkcyjnych oddziela dwa zbiory kombinacji: kombinacje osiągalne oraz kombinacje nieosiągalne przy danej technologii.

Wyborów można dokonywać jedynie w ramach kombinacji osiągalnych, przy czym punkty leżące na krzywej AG wyznaczają wszystkie maksymalne kombinacje produkcji dwóch dóbr jakie przy danej technologii można osiągnąć.

Jeżeli z jakiś powodów nie wykorzystujemy wszystkich zasobów, którymi możemy dysponować w danym momencie, wówczas wytwarzamy jedynie np. kombinację dóbr H (rys. 1), która jest gorsza od jakiejkolwiek kombinacji leżącej na krzywej AG (mniej dóbr aniżeli np. w punkcie B, C, D ...). z sytuacją niepełnego wykorzystania zasobów spotykamy się często w okresach kryzysów gospodarczych (np. bezrobocie, czyli niewykorzystana siła robocza) - są to sytuacje marnotrawstwa części zasobów, które mamy do dyspozycji.

Z drugiej strony granicy znajdują się punkty (np. I), które wskazują na wielkość produkcji nie osiągalnej przy danej wielkości zasobów i danej technologii.

W dłuższym okresie czasu kombinacje nieosiągalne mogą stać się osiągalnymi. Dzieje się tak w rezultacie wprowadzania postępu techniczno-organizacyjnego do procesów gospodarowania. Równocześnie zwiększają się zasoby kapitału i siły roboczej. Nowe technologie, wzrost zasobów kapitału rzeczowego i ludzkiego są głównymi czynnikami wzrostu gospodarczego. W wyniku wzrostu następuje przesuwanie się w górę granicy możliwości produkcyjnych, co prezentuje.

Nowe technologie produkcji pozwalają na osiąganie większych ilości produktu z tej samej ilości zasobów (nawozy sztuczne zwiększają ilość kwintali zboża z 1 hektara, nowa technologia wytopu stali umożliwia wytworzenie większej ilości stali z kilograma rudy żelaza, bardziej wydajna maszyna pozwala na produkowanie większej ilości produktów przez jednego pracownika w ciągu godziny itp.).

Postęp technologiczny i organizacyjny pozwala na bardziej intensywne wykorzystanie danych zasobów - granica możliwości produkcyjnych przesuwa się w górę. Jest to intensywna droga wzrostu gospodarczego.

Wzrost gospodarczy (przesunięcie w górę granicy możliwości produkcyjnych) można osiągnąć również na drodze ekstensywnej, tzn. w wyniku zwiększenia ilości dostępnych zasobów przez wykorzystaniu dotychczasowej technologii produkcji. Możliwości osiągnięcia wzrostu gospodarczego jedynie w sposób ekstensywny są bardzo ograniczone. Po pierwsze, zwiększenie ilości wielu zasobów naturalnych jest niemożliwe.

Zasoby ziemi uprawnej nieustannie kurczą się (procesy urbanizacji, industrializacja, niekorzystne zjawiska klimatyczne prowadzące do rozszerzenia się obszarów pustynnych, otp>0, podobnie jak zasoby niektórych surowców mineralnych. Po drugie zwiększenie zasobów kapitału ludzkiego jest bardzo długotrwałe. Przygotowanie człowieka do pracy wymaga kilkunastu lat a okres ten staje się coraz dłuższy. Szybszy wzrost gospodarczy osiąga się głównie poprzez intensywne wykorzystanie zasobów, czyli na drodze wprowadzania postępu technicznego i organizacyjnego do procesów gospodarczych.

Na zakończenie o tym, czy opłaca się w kraju produkować więcej dobra A, a mniej dobra B, czy też odwrotnie, nie można jeszcze rozstrzygnąć na podstawie samego kształtu krzywej transformacji. Krzywa ta ilustruje jedynie obszar lub granice możliwego wyboru w warunkach ograniczoności zasobów kapitału i pracy, a także wskazuje na konkurencyjne zastosowanie tych zasobów w różnych dziedzinach produkcji. Do wybory struktury produkcji (co produkować) oraz najbardziej efektywnego sposobu dokonania alokacji rozporządzalnych zasobów niezbędna są dodatkowe informacje z zakresu cen, kosztów wytwarzania i wysokości zysku na jednostkę wytwarzanej produkcji.